Nieuwe start na zes eeuwen historie

Arti Legi is een beeldbepalend en karakteristiek rijksmonument aan de Markt te Gouda, dat sinds 1855 huisvesting bood aan de stadstekenschool (Arti) en het kantongerecht (Legi). De geschiedenis van deze locatie gaat echter terug tot de veertiende eeuw.

Desiderius Erasmus
Een van de eerste gebruikers van deze locatie was de Latijnse school, ook wel bekend als de Grote of Parochieschool van de St. Janskerk. Voor zover bekend is dit de oudste school van Gouda waarvan in 1366 een eerste melding wordt gemaakt m.b.t. een perceel ‘after die kerck op die oestside van de scoel’. Deze school werd in 1407 verplaatst naar het toen nog houten gebouw op de plek waar nu Arti Legi staat, aan de oostzijde van de Markt, het deel dat tot in de 19e eeuw Regenboog heette. De school werd in 1453-1454 in steen herbouwd. Hier kreeg o.a. Desiderius Erasmus vanaf zijn vierde jaar in 1469 zijn eerste lessen bij Pieter Winckel, de latere onderpastoor van de St-Janskerk. Na de Reformatie verhuisde de school in 1573 naar het Cellenbroedersconvent aan de Groeneweg en kreeg het gebouw eerst de bestemming van artilleriemagazijn en vanaf 1611 van boterhuis. Dit ‘handelshuis van boter, kaes en zuivel’ werd vanaf 1661 ook gebruikt als pakhuis voor koren en – kaasmanden. Daarnaast werd elk najaar de binnenplaats ingericht als abattoir. Een zekere Ignatius Wavis vermeldt dat het gebouw in 1616 een nieuwe voorgevel heeft gekregen en dat in het gebouw aan de achterzijde aan het water van de Zeugstraat, de Gildekamer van de goud- en zilversmeden was gevestigd. Verder maakte rederijkerskamer De Goudsbloem tot 1614 enige tijd elke zondagmiddag gebruik van het gebouw om zich te oefenen in het maken van verzen. De botermarkt werd in 1853 ondergebracht in de voormalige vleeshal onder het huidige stadhuis.

Eclectische stijl
De verhuizing van de botermarkt zal te maken hebben gehad met de sloop van het pand, want onder leiding van de toenmalige gemeentebouwmeester Willem Cornelis van Goor kwam tussen 1853 en 1855 het nieuwe huidige gebouw tot stand. Hij voorzag het pand van een statige wit gepleisterde lijstgevel in de zgn. eclectische stijl, waarin hier motieven uit de vroege renaissance en de neogotiek zijn samengevoegd. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed geeft de volgende beschrijving: ‘statige, laat-Empire lijstgevel, gepleisterd en met rondboogvensters, waarin draairamen. De kroonlijst, waarop een balustrade met neo-gotische vierpassen, wordt gedragen door een rondboogfries op consoles’.

Uit het Latijnse opschrift Arti Legi kan men opmaken dat het gebouw zowel voor de Kunst als voor de Wet dienst moest doen. Zo werd de Stadstekenschool op de eerste etage boven ondergebracht en nam het Kantongerecht op de begane grond achter dubbele deuren zijn intrek. Andere gebruikers waren de Schuttersraad, de Kamer van Koophandel en Fabrieken, de Schoolcommissie en de Commissie van Toezicht op de Stedelijke Muziekschool. Daarnaast hielden geneesheren er in de ochtend een spreekuur voor armen en nam in 1874 het Museum van Oudheden, voorloper van het Goudse Stedelijke Museum, er zijn intrek. De bekendste docent van de tekenschool voor aankomende ambachtslieden, de heer J.J. Bertelman , was mede-initiatiefnemer van dit museum waarvan de collectie in 1939 over is gebracht naar het Catharina Gasthuis. In 1886 werd achter Arti Legi aan de kant van de Zeugstraat de tekenschool in een nieuw gebouw gevestigd op de begane grond en konden o.a. de Schuttersraad en de Kamer van Koophandel van een zaal op de verdieping gebruik maken. Ook werd er de stadsmuziekzaal ondergebracht. Momenteel is dit gebouw aan de Zeugstraat in gebruik als woonhuis. In de loop van de 20 eeuw verlieten bovengenoemde gebruikers het pand aan de Markt en waren er tot 2010 o.a. de plaatselijke VVV en een politiepost gehuisvest.

Multifunctioneel
Medio 2011 hebben wij het pand gekocht van de Gemeente Gouda. Samen met Frank Goppel, de bekende restauratiearchitect van Gouda, zijn plannen ontwikkeld voor een ingrijpende en omvangrijke restauratie, waarbij het de intentie was het pand zoveel mogelijk zijn oorspronkelijke karakter en uitstraling weer terug te geven. Na de afgifte van de vergunning in maart 2012 is een begin gemaakt met het sloop- en voorbereidingswerkzaamheden en kon in juni de restauratie starten. Naast enkele privéruimtes beschikt het pand nu weer over monumentale vertrekken waar tijdelijke en wisselende exposities kunnen worden gehouden. De ruimtes zijn ook zeer geschikt voor het organiseren van lezingen, recepties, ontvangsten en gelegenheidsdiners. Voor exposities beschikt het pand over 215 m2 expositieruimte, 55 vaste en maximaal 45 variabele wandlengte meters voor het tonen van werken. Veel aandacht is besteed aan uitstraling, materialen, verlichting, comfort en veiligheid. Voor de zolder ontwierp Frank Goppel een plan waardoor circa 150 m2 extra gebruiksruimte voor bijvoorbeeld workshops is ontstaan. Verschillende innovatieve dakramen zorgen hier voor een goede lichtinval, waarvan een deel tot in de hal beneden doorwerkt. Het gehele pand inclusief de zolder is ook toegankelijk gemaakt voor minder validen. Als rijksmonument met een rijke historie hopen wij Arti Legi met deze ingrepen a.h.w. weer een beetje ‘terug te geven’ aan de stad Gouda.

Wij zijn iedereen die in uitvoerende of creatieve zin heeft bijgedragen aan de restauratie van Arti Legi erkentelijk. Mede dank zij hen ligt er nu een nieuwe toekomst open voor Arti Legi.

Gouda, 29 november 2012
Gerda en Louwrens Dijkstra 


Reacties zijn gesloten.